Библиографическое описание:Ландшафты Тигирекского заповедника: прошлое, настоящее, будущее : научное издание / Д. В. Черных. - Текст : непосредственный // Вестник Карагандинского университета. Серия: Биология. Медицина. География. - 2021. - Т. 104, № 4. - С. 181-193. - Теоретические положения данного исследования сформулированы в рамках государственного задания Института водных и экологических проблем СО РАН (№ 1021032422891-7). Полевые рабо- ты, обработка и осмысление полевого материала осуществлялись при поддержке Русского геогра- фического общества в рамках проекта «Ландшафты Северо-Западного Алтая: от русских перво- проходцев и малого ледникового периода до экологического туризма и глобального потепления» (грант № 03/2021-И). - ISSN 2518-7201. - ISSN 2663-5003, DOI 10.31489/2021BMG4/181-193.
Аннотация:Заповедники были полигонами, где происходило формирование основ ландшафтного картографирования. В статье охарактеризованы основные особенности ландшафтной структуры Тигирекского государственного заповедника (Русский Алтай). Многие ландшафтные границы обусловлены тектоникой. Высотная поясность является основной закономерностью ландшафтной дифференциации. В заповеднике представлены разнообразные горные породы, создающие контрастные условия для биоты и почвообразования. Относительно теплый и влажный климат Северо-Западного Алтая, в сочетании с плоским рельефом долин вполне благоприятствуют накоплению торфа. Представлена карта на уровне видов ландшафтов. Карта сопровождается подробной легендой. Несмотря на высокое ландшафтное разнообразие Тигирекского заповедника, занимаемой им площади явно недостаточно для горных условий, чтобы он мог в полной мере выполнять функции по сохранению биоты. Расширение заповедника необходимо и для большего охвата охранным режимом высокогорий и верхней части лесного пояса. Отмечено, что ландшафтно-картографический анализ может иметь ключевое значение для экологического мониторинга и оценки культурных, регулирующих и поддерживающих экосистемных услуг на заповедных территориях. Большой научный интерес ландшафты Тигирекского заповедника представляют в контексте их реакции на глобальные климатические изменения и имевшие место в прошлом антропогенные воздействия.
Strict nature reserves are the grounds where the basis of landscape mapping was developed. The paper presents a number of markable features of landscape structure of Tigirek State Nature Reserve (Russian Altai) and the map at the level of species of landscapes. The map includes a detailed legend. Many landscape boundaries are caused by tectonics. Altitudinal zonation is the main regularity of landscape differentiation. The reserve contains a variety of rocks that create contrasting conditions for biota and soil formation. The warm and humid climate of the Northwestern Altai, combined with the flat relief of the valleys, is favorable for the accumulation of peat. Despite the high-diversity landscape of the Tigirek Reserve, the area occupied by it which is clearly insufficient for mountain conditions, so that it could fully perform the functions of preserving biota. Expansion of the reserve is necessary for greater coverage of the highlands and the upper part of the forest belt with the protection regime. The landscape-cartographic analysis based on the structural- genetic principle can be of key importance for environmental monitoring and evaluating cultural, regulation and maintenance ecosystem services in nature reserves. The landscapes of the Tigirek Reserve are of great scientific interest in the context of their response to global climatic changes and anthropogenic impacts that took place in the past.
Қорықтар ландшафттық картография жасаудың негізін құрайтын сынақ алаңдары болған. Мақалада Тигирек мемлекеттік қорығының (Орыс Алтайы) ландшафттық құрылымының негізгі ерекшеліктері сипатталған. Көптеген ландшафт шекаралары тектоникамен анықталады. Биіктік белдеулер ландшафт дифференциацияның негізгі заңдылығы болып табылады. Қорықта биота мен топырақтың түзілуіне қарама-қарсы жағдайлар жасайтын әртүрлі тау жыныстары бар. Солтүстік-Батыс Алтайдың салыстырмалы түрде жылы және ылғалды климаты аңғарлардың жазық рельефімен үйлесуі шымтезектің жиналуына әбден қолайлы. Карта ландшафт түрлері деңгейінде ұсынылған. Карта егжей-тегжейлі аңызға негізделген. Тигирек қорығының жоғары ландшафттық әртүрлілігіне қарамастан, биотаны сақтау функцияларын толығымен орындау үшін оның алып жатқан ауданы тау жағдайлары үшін жеткіліксіз. Қорықты кеңейту үшін таулы жерлер мен орман белдеуінің жоғарғы бөлігін қорғау режимімен көбірек қамту қажет. Ландшафттық-картографиялық талдау экологиялық мониторинг және қорықтық аумақтардағы мәдени, реттеуші және қолдаушы экожүйелік қызметтерді бағалау үшін маңызды мәнге ие болуы мүмкін екендігі атап өтілген. Тигирек қорығының ландшафттары жаһандық климаттық өзгерістерге және бұрын болған антропогендік әсерлерге реакциясы тұрғысынан үлкен ғылыми қызығушылық тудырады.
